God en “Zijn” PTSS.
Ik sprak een poosje geleden met X en hij worstelde nogal met zijn PTSS. Wat is dat?
PTSS (Posttraumatische Stressstoornis) ontstaat als reactie op een ernstige traumatische gebeurtenis. Dit kan bijvoorbeeld een verkeersongeval, seksueel geweld, mishandeling, oorlogservaringen, natuurrampen of andere levensbedreigende situaties zijn.
En waar merk je dat in, in je “normale” leven?
PTSS wordt gekenmerkt door vier hoofdgroepen van symptomen:
1. Herbelevingen
- Flashbacks of nachtmerries over het trauma
- Plotselinge angst of paniek door herinneringen
- Alsof de gebeurtenis opnieuw gebeurt
2. Vermijding
- Vermijden van mensen, plaatsen of gesprekken die aan het trauma doen denken
- Onvermogen om over het trauma te praten
- Emotionele afvlakking of afstand nemen van anderen
3. Negatieve veranderingen in stemming en cognitie
- Somberheid, schuldgevoel, schaamte
- Gevoel van vervreemding of onthechting
- Verlies van interesse in het leven
- Concentratieproblemen of geheugenverlies rondom het trauma
4. Verhoogde prikkelbaarheid
- Snel schrikken of woede-uitbarstingen
- Slaapproblemen
- Constant alert zijn (hypervigilantie)
- Zelfdestructief gedrag (zoals middelenmisbruik)
En waar X het over wilde hebben deze keer, is zijn snel schrikken of woede-uitbarstingen. Het schrikken kwam in dit geval door een mede verkeersdeelnemer die hem afsneed en hij daardoor een woede-uitbarsting kreeg, en dat ging helemaal, en dan ook helemaal mis. Er “begonnen dingen door de lucht te vliegen” en meer…
De heftige woede-uitbarstingen bij mensen met PTSS zijn geen gewone woede; ze zijn meestal een automatische overlevingsreactie van een brein dat continu op scherp staat. Bij PTSS is het deel van de hersenen dat dreiging signaleert — de amygdala — hyperactief. Het reageert overdreven op prikkels, zelfs als die niet echt levensgevaarlijk zijn. Het lichaam reageert, volautomatisch, alsof het wordt aangevallen en het echt(!) levensbedreigend is. De prefrontale cortex (die normaal impulsen remt en nadenkt) werkt bij PTSS slechter. Daardoor escaleert een kleine trigger ineens naar een explosie van woede, worden emoties minder goed beheerst en ontbreekt het vermogen om te relativeren in het moment. Zo ook bij X. En er komt nog wat bij:
Veel mensen met PTSS hebben jarenlang onderdrukte emoties (zoals angst, pijn, verdriet of schaamte). Woede is dan soms de enige manier waarop die opgebouwde spanning eruit komt. Die opgekropte emoties, die hij op andere momenten ook had, maar heeft achtergehouden, komen er dan in één klap uit. Dus niet alleen de emoties van dat ene moment, maar ook alles wat er al in zat uit het verleden lijkt er dan ineens uit te komen. Laten we het zo stellen… dat gaat er letterlijk explosief aan toe.
Wat je ziet in dat plaatje, gebeurt er op dat moment ook in zijn hoofd en wat eruit komt, ziet er dan ook al snel zo uit.
Maar goed, hoe kun je daarmee om gaan, want dat is een heel lastig vraagstuk. De woede die X heeft is niet de woede die de meeste van de lezers kennen, want jullie hebben nog een goed werkende “amygdala”. X niet, X heeft dus letterlijk een handicap, die je niet ziet van buiten, maar die er wel is.
Zodra je zou zeggen “Doe gewoon normaal.”, “Je overdrijft.”, “Iedereen is wel eens boos.” of bijvoorbeeld “Je moet jezelf gewoon onder controle houden.” is hetzelfde als zeggen tegen iemand die één been heeft, dat die gewoon even kan meedoen aan de marathon van Rotterdam en zich niet moet aanstellen. Hoe zou zo iemand met één been reageren? Als je tegen iemand met PTSS — zeker iemand die worstelt met woede-uitbarstingen — iets zegt als “Doe normaal” of “Je overdrijft”, kan dat heel destructief uitpakken. (zie plaatje…) Ze kunnen dan, door jouw reactie tegen iemand met één been, in boosheid uitbarsten, — schreeuwen, agressief reageren of dingen kapotslaan.
Niet omdat ze ‘kieskeurig’ zijn, maar omdat het brein het als een aanval of vernedering ervaart. Ze schieten dan in een overlevingsreflex: vechten in plaats van vluchten of bevriezen. En door wie komt dat? Door jou en door jouw reactie. Want aan hun handicap, net zoals een been missen, kunnen ze niets doen.
Waar X wel wat aan kan doen? Aan zijn reactie, maar ja… makkelijk gezegd, want hoe doe je dat dan? Hij gaf aan nu steeds proberen weg te rennen van “gevechten”, maar daar zat hij ook mee. Want steeds maar (voor zijn gevoel letterlijk) letterlijk vluchten is ingewikkeld. Als je je hele leven op de vlucht bent, ook voor jezelf, hoe zou dat voelen voor jou? We zijn eens gaan kijken naar de volgende bijbelverzen:
Mattheüs 22: “Meester, wat is het grootste gebod in de wet?” 37 Hij antwoordde: “Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. 38 Dat is het grootste en eerste gebod. 39 Het tweede is daaraan gelijk: Heb uw naaste lief als uzelf. 40 Deze twee geboden zijn de grondslag van alles wat er in de Wet en de Profeten staat.”
De eerste vraag die ik hem heb gesteld is wie je moet liefhebben volgens dat vers. En zijn antwoord was passend bij iemand bij PTSS:
God en mijn naaste.
En in zijn antwoord miste iets… Hij zelf.
Heb uw naaste lief als uzelf.
Om je naaste lief te hebben, moet je wel je zelf lief hebben. En dat is een probleem voor X. Eén van de kenmerken van iemand met PTSS is: Somberheid, schuldgevoel, schaamte, verlies van interesse in het leven, gevoel van vervreemding of onthechting. Dus jezelf liefhebben.. poeh, dat is lastig! Zijn eerste “duik” poging was dan ook direct:
Nee, dat mag ik niet, want God gaat boven alles en ik mag niet egoïstisch zijn.
Zie je de nuance verschillen in zijn denken en in het denken van een gezond mens? Ja, helemaal mee eens, God MOET op nummer 1 staan, maar daarna moet je zelf weten hoe je jezelf kunt liefhebben (2a), en je partner (2b) zodat je ook weet hoe jij je naaste moet liefhebben. Als dat rijtje niet klopt, dan mislukt je naaste liefhebben ook continu.
Toen we dat gedeelte hadden afgerond, zijn we eens gaan kijken naar wat je (volgens de bijbel) zou moeten doen als je levensgevaarlijk wordt bedreigd. Want ja… dat vluchten… is dat wel goed?
Doet de wapenrusting Gods aan, om te kunnen standhouden tegen de verleidingen des duivels; want wij hebben niet te worstelen tegen bloed en vlees, maar tegen de overheden, tegen de machten, tegen de wereldbeheersers dezer duisternis, tegen de boze geesten in de hemelse gewesten. Neemt daarom de wapenrusting Gods, om weerstand te kunnen bieden in de boze dag en om, uw taak geheel vervuld hebbende, stand te houden.
Stelt u dan op, uw lendenen omgord met de waarheid, bekleed met het pantser der gerechtigheid, de voeten geschoeid met de bereidvaardigheid van het evangelie des vredes; neemt bij dit alles het schild des geloofs ter hand, waarmede gij al de brandende pijlen van de boze zult kunnen doven; en neemt de helm des heils aan en het zwaard des Geestes, dat is het woord van God. En bidt daarbij met aanhoudend bidden en smeken bij elke gelegenheid in de Geest, daartoe wakende met alle volharding en smeking voor alle heiligenEfeziërs 6:11-18
Er staan 6 dingen die je in moet zetten:
- Helm (verdedigend)
- Gordel (verdedigend)
- Zwaard (aanvallend)
- Pantser (verdedigend)
- Schild (verdedigend)
- Sandalen (verdedigend)
Valt het nu op? Maar 1 van die dingen is aanvallend.. de rest, alle(!) andere 5: verdedigend! Oftewel, dat hij weg rent, en (zoals hij dat zelf zei), rent, rent en rent… zijn hele leven lang… dat is dus niet verkeerd. En wat als je wel moet aanvallen?
en het zwaard des Geestes, dat is het woord van God.
Oftewel, als je toch moet aanvallen, gebruik dat God Zijn Woord, de Bijbel, en niet je eigen kracht of onmacht… of woede.
Makkelijk gezegd, maar hoe dan? Ik heb hem een voorbeeld gegeven wat mijzelf vaak helpt.. Weet je wie er ook WOEDEND kan zijn? God.
God richt vanuit de hemel zijn toorn op alle goddeloosheid en ongerechtigheid van mensen die de waarheid geweld aandoen. (Romeinen 1:18)
En ja… God is ook genadig, maar ook God… bouwt, nu Hij genadig is, Zijn woede op.. en dat komt er een keer uit:
Of veracht u de rijkdom van zijn goedheid, verdraagzaamheid en geduld, en beseft u niet dat Gods goedheid u tot inkeer wil brengen? Maar door uw koppigheid en uw onboetvaardig hart stapelt u toorn op tegen uzelf voor de dag van de toorn, waarop Gods rechtvaardig oordeel openbaar zal worden. Hij zal ieder mens vergelden naar zijn daden. (Romeinen 2:4–6)
Wow! En nee, God heeft geen PTSS (want God is perfect en kan geen handicap hebben), maar zie je dat er iets in zit wat X ook voelt als hij ontploft? Hier zie je een positieve belofte… maar als je even iets verder leest.. ook een huiveringwekkende belofte:
De Heer is niet traag met het nakomen van zijn belofte, zoals sommigen denken. Hij heeft alleen geduld met u, omdat hij wil dat iedereen tot inkeer komt en niemand verloren gaat. Maar de dag van de Heer zal komen als een dief. (2 Petrus 3:9–10)
Als we willens en wetens blijven zondigen nadat we de waarheid hebben leren kennen, is er geen enkel offer voor de zonden meer mogelijk. Dan blijft niets anders over dan een huiveringwekkende verwachting van het oordeel en van het vuur dat de tegenstanders zal verslinden. (Hebreeën 10:26–27)
Wow… en als je dan wordt afgesneden in het verkeer en snapt dat die persoon jou, een kind van God heeft beschadigd… en je ziet dan dit vers:
Neem geen wraak, geliefde broeders en zusters, maar laat God uw wreker zijn, want er staat geschreven: ‘Het is aan mij om wraak te nemen, ik zal vergelden,’ zegt de Heer. (Romeinen 12:19)
Nogmaals wow… En X snapte dat. Zijn PTSS-woede, is NIETS in vergelijking met God Zijn woede om al het onrecht in deze wereld.. En als je dat snapt, en weer eens wordt afgesneden in het verkeer en snapt wat God daarvan vindt… weerhoudt je dat wellicht een volgende keer om te ontploffen, maar om genadig te zijn en hetzelfde te zeggen wat christus ook deed en zij tot Zijn vader:
Jezus zei: ‘Vader, vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen. (Lukas 23:34)
Jezus vraagt God om genade voor de mensen die Hem aan het kruis nagelden, want Jezus kent De Vader en weet hoe WOEDEND Zijn vader kan worden.
Probeer, op momenten dat het mis dreigt te gaan, je Helm (verdedigend), Gordel (verdedigend), Pantser (verdedigend), Schild (verdedigend) of je Sandalen (verdedigend) aan te trekken en ren, ren, ren en bidt, bidt, bidt om God Zijn genade, want Zijn zwaard… die is aanvallend…
Heer, ontferm U over ons.
Ik hoop en bidt dat dit X helpt. Hij sloot het gesprek af met de volgende woorden:
Ik denk niet dat het een toeval is dat we vandaag contact hadden. God heeft jou uitgekozen om tot mij te spreken. Ik prijs Hem op mijn knieën, met goud en tranen in mijn ogen. Je hebt me laten glimlachen. Voor velen misschien een klein iets, maar voor mij is het iets groots. Dank je wel. God zegene je. Het is gewoon fijn om te weten dat ik niet de enige ben die worstelt met PTSS!!!!
En wat kun jij hiermee als lezer? Als je iemand kent met PTSS of nu ineens denkt… “hé, ik ken iemand met die symptomen”, denk dan even HEEL goed na hoe je die persoon behandelt en wat je tegen hem / haar zegt een volgende keer als het mis gaat. Want om tegen iemand te zeggen dat die “zich niet moet aanstellen met zijn ene been en gewoon de marathon kan lopen”… is A niet eerlijk en B werkt averechts… Hou rekening met iemand zijn / haar handicap zodat het niet nog erger wordt.
