Een oorlog blijft een oorlog: wanneer woorden de werkelijkheid niet mogen verbergen
In ons werk komen we bijna dagelijks in aanraking met de gevolgen van oorlog. Wij horen de verhalen achter de cijfers. Verhalen van verlies, angst, trauma, verdriet en een leven dat door gebeurtenissen onherroepelijk veranderd is.
Deze verhalen blijven niet alleen bij de mensen die ze vertellen. Ook wij dragen ze mee. Juist daarom raakt het ons wanneer oorlog wordt verpakt met andere woorden. Want woorden kunnen afstand creëren tot de werkelijkheid. Maar achter ieder woord staan mensenlevens.
Toen Poetin zei: “Ik heb besloten een ‘speciale militaire operatie’ te beginnen” in Oekraïne, was de reactie in “het Westen”: “Noem het zoals het is. Dit is geen operatie, dit is oorlog! Een andere naam geven aan geweld verandert niet wat het werkelijk is.”
Toen werd er naar Rusland gewezen en gezegd: kijk, dit is hoe taal wordt gebruikt om de werkelijkheid minder zwaar te laten klinken. Een oorlog wordt geen oorlog genoemd, maar een “speciale militaire operatie”. Kafkaësk of Russische propaganda, noemden sommige mensen het toen.
Maar nu? Nu zien we iets opvallends.
Onze Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Berendsen zei na terugkomst van de NAVO-top in Ankara: “We stapten daar de trein uit en toen kregen we op het perron te horen dat er een ‘conflict’ was uitgebroken in Iran.”
En Trump zei: “Dit was geen oorlog. Het was een ‘zeer gerichte aanval’.” (Iran)
Doen “we” nu niet precies hetzelfde wat “we” toen zo fel afkeurden?
Toen vonden we het onacceptabel dat Rusland woorden gebruikte om de werkelijkheid kleiner te maken. Maar nu lijken dezelfde soort woordkeuzes ineens wel acceptabel wanneer ze uit onze eigen hoek komen?
Een “operatie”, een “actie”, een “conflict” of een “gerichte aanval” klinkt anders dan oorlog. Maar verandert een ander woord de werkelijkheid?
Zijn de doden minder dood? Zijn de gewonden minder gewond? Zijn de nabestaanden minder verdrietig? Zijn de militairen die worden gestuurd ineens geen mensen meer, maar slechts pionnen in een groter spel? Ook zij brengen offers. Aan welke kant ze ook staan, onder welke vlag ze ook vechten en welke overtuiging ze ook hebben: oorlog heeft altijd een menselijke prijs. Voor de inmiddels naar schatting meer dan 2 miljoen mensen die de gevolgen van deze oorlog dragen, bestaande uit doden, gewonden, vermisten en krijgsgevangenen, veranderen woordspelletjes niets aan wat er werkelijk gebeurt.
Ook voor ons als hulpverleners verandert een ander woord niets. De verhalen blijven echte verhalen. De pijn blijft echte pijn. Het trauma verdwijnt niet doordat een oorlog ineens een “conflict” wordt genoemd. Wanneer woorden de werkelijkheid kleiner maken, voelt dat alsof ook de verhalen van de mensen die we begeleiden minder serieus worden genomen. En daarmee raakt het ons ook in ons werk.
Oorlog is oorlog. Laten we eerlijk zijn en niet met twee maten meten. Laten we stoppen met woorden gebruiken om de werkelijkheid mooier of kleiner te maken dan zij is. Welke naam we er ook aan geven en aan welke kant we ook denken te staan, oorlog heeft altijd een menselijke prijs.
(Foto: Kroatië. De oorlog mag dan formeel voorbij zijn, maar de gevolgen zijn nog steeds zichtbaar. Jaren later staan de ruïnes er nog steeds als stille getuigen van wat oorlog achterlaat.)
