Jona en de vis. Was Jona een mislukkeling? Of toch niet?

Het verhaal van Jona (uit de bijbel) kennen de meeste mensen wel. God had tegen Jona gezegd:

“Ga naar de grote stad Ninevé. Zeg tegen de bewoners van Ninevé dat Ik hen ga straffen voor alle vreselijke dingen die Ik daar heb zien gebeuren”

Jona 1:1,2

Maar dat zag Jona niet zitten.

Maar Jona wilde niet gaan. Hij probeerde naar Tarsis te vluchten, weg van de Heer. Hij wilde de Heer niet meer dienen.

Jona 1:3a

En toen iets met een schip, een vis, en uiteindelijk kwam Jona toch in Ninevé.

Tot zover eigenlijk wat bijna iedereen wel weet. Jona wilde niet, God wilde hem er wel hebben, stuurde een vis en Jona kwam er toch. Einde verhaal. Tenminste, dat was het verhaal wat ik zo vaak had gehoord in de zondagsschool.

Vandaag was ik met iemand in gesprek en we hadden het over die Jona. Jona die niet wilde, maar er toch kwam. En dat zette me aan het nadenken over die Jona. Als kind vond ik Jona altijd wel een mislukkeling. “Niet luisteren naar God? Hier komt de vis en luisteren jij.” Ik was zeker beter dan Jona! Wat was die Jona toch een slechterik.

Maar hoe meer ik er over nadenk…. hoe minder die Jona eigenlijk een mislukkeling is.

Want wat is de reden dat het verhaal eigenlijk in de bijbel staat? Om Jona een mislukkeling te laten lijken? God als overwinnaar of je nu wilt of niet? Of is er meer?

Laten we eens kijken naar Jona. Jona was een profeet. En dat is nogal een dingetje in de bijbel. Dat was je niet zomaar. Je was door God geroepen. Kwam deze omschrijving eens tegen van wat een profeet in de bijbel was: “een tot roepen geroepene roeper”.

Als we echter in de bijbel gaan kijken wat die roeper dan moest roepen van God, was dat bijna nooit goed nieuws… Een belangrijk onderdeel van de boodschap die de profeten van God in de bijbel brachten, is een waarschuwing voor een naderend oordeel. Omdat de mensen niet leefden zoals hij ze had geroepen, waarschuwde God hen dat hij in oordeel zou moeten handelen. En de profeten waren God zijn spreekbuis van dus vaak slecht nieuws. Keer terug naar God of je gaat eraan. Weinig vrolijks aan…. Dus ja, je was door God geroepen om Zijn boodschap te brengen, maar een blijde boodschap? Nee, absoluut niet. Hel en verdoemenis preken bracht je van God naar de mens.

En die mensen… luisteren deden ze niet altijd… in tegendeel. Ze zagen je al aankomen met je hel en verdoemenis preken. Kun je je voorstellen hoe ze werden ontvangen? Ik denk niet met leuke bloemen en chocolade repen…. in tegendeel…

In de bijbel kunnen we niet vinden waarom Jona geen zin had in deze Goddelijke opdracht, maar hoe meer ik erover nadenk hoe meer ik het denk te snappen. Het zal je baan maar zijn… slecht nieuws brenger…

Als we naar de dag van vandaag gaan kijken, hoe doen we het dan in evangelisatie? Even heel zwart-wit uitgedrukt, we houden het liever bij: Jezus houdt van jou. En dan stoppen we. Maar laten we eerlijk zijn… als we Jezus niet aannemen als verlosser… wat gebeurt er dan? Hel en verdoemenis….. hoe vaak hebben we het daar over? Het is wel een deel van het nieuws wat gebracht MOET worden, maar heb jij daar zin in? En Jona… als ik het zo bekijk had die daar geen zin (meer) in. Maar doen wij het echt beter? mhhh……. de mantel van de liefde, vergeving, houden van… dat zetten we graag in. Dat God een jaloerse God is, een God die oordeelt, dat Zijn kerk heilig is en verdedigt moet worden (Jezus en de zweep in de tempel), dat de hel echt is en het daar eeuwig warm is…. hoe vaak zeggen we dat? Zijn wij echt beter dan Jona? Mhh…..

En dan komen we uit bij die boot waar Jona op vluchtte. De zeelieden hadden snel door dat Jona het probleem aan boord was. En Jona had kunnen zeggen: “nee hoor, ik weet van niets”, maar wat deed Jona?

Hij antwoordde: “Ik ben een Hebreeër. Ik aanbid de Heer, de God van de hemel, die de zee en het land heeft gemaakt.” 

Jona 1:9

Jona kwam er direct voor uit dat Hij een volgeling van God was en vertelde ook direct wie God was aan de zeelieden. Doen wij dat ook als iemand vraagt of jij christen bent? Of lopen we dan rood aan, draaien er wat omheen, en hangen het zeker niet aan de grote klok? Jona getuigde van onze grote God. Daar op dat schip! En die zeelieden geloofden hem! (komen we zo op terug)

Maar neem dan Jona? Bam: dit ben ik, “Ik aanbid de Heer, de God van de hemel, die de zee en het land heeft gemaakt.”. Geen schroom geen niets.

Jona had ze ook verteld dat hij was gevlucht voor God:

Toen werden ze heel erg bang en zeiden tegen Jona: “Wat heb je dan gedaan?” Want ze wisten dat Jona op de vlucht was voor de Heer. Dat had hij hun verteld.

Jona 9:10

Ook daar, Jona kwam er eerlijk voor uit. Geen gedraai, geen niets… Doen wij dat ook zo altijd? Mwoah… Die Jona… dat beeld van die mislukkeling begint nu wel een beetje te kantelen… en het beeld over hoe ik over mij zelf denk ook… ben ik echt beter dan Jona? Echt waar?

Maar het wordt nog beter. Jona wist dat hij het “kwaad aan boord had gebracht”. Hij had kunnen zeggen: ik roei met jullie mee, ik ga bidden voor jullie, maar gooi me niet overboord! Maar nee:

Jona antwoordde: “Gooi me maar in zee. Dan zal de zee weer kalm worden. Want ik weet dat deze storm mijn schuld is.

Jona 1:12

Wist Jona dat er een vis zou komen en dat hij het zou overleven? Nee. Maar tegenspartelen? Nee. “Gooi me maar in zee.” Klinkt niet echt als een mislukkeling…. En weet je nog van Jona zijn getuigenis van God naar de zeelieden toe? Let op:

Toen riepen ze tot de Heer en zeiden: “Heer, laat ons alstublieft niet voor straf zinken als we deze man, die ons niets gedaan heeft, in zee gooien. Want Heer, U doet wat U wil.”

Jona 1:14

De zeelieden… geloofden wat Jona heeft verteld… Heb je het zo al eens bekeken? Jona getuigde van God en de zeelieden geloofden. Wow. Daarna gooiden ze Jona in de zee (dat wilden ze niet doen, maar Jona had gezegd dat ze het moesten doen) en dan zien we het volgende:

De mannen kregen diep ontzag voor de Heer. Ze offerden Hem een dier en deden Hem beloften.

Jona 1:16

Jona vertelde, de zeelieden luisterden en ze geloofden en zij kregen diep ontzag voor de Heer…. Wat vind jij als lezer? Is Jona nog steeds een mislukkeling? Mwoah….

En dan krijgen we het verhaal van die vis, maar ook daar, lees dit dan:

Toen Jona daar in de buik van de vis zat, bad hij tot zijn Heer God. Hij zei: “Heer, toen ik in nood was, riep ik U om hulp. En U antwoordde mij.

Toen ik dacht dat ik zou sterven, schreeuwde ik het uit. En U luisterde naar mij. U had mij in de zee gegooid, in de waterdiepte. De golven sloten zich boven mij.

Ik dacht: ‘U wil mij nooit meer zien. Zal ik ooit weer in uw heilige tempel komen?’ Overal om mij heen was water. Ik zou verdrinken. Ik zonk naar de diepte. Er zat zeewier rond mijn hoofd. Ik zonk helemaal naar de bodem van de zee, tot het diepst van de aarde. Ik zou nooit meer boven komen.

Jona 2:1-6a

Klinkt dat als een Jona die “duikt” voor zijn fouten? Ontwijkt of ontkent Jona iets? Nee. Dit is een Jona die eerlijk is over zijn eigen fouten, een Jona die God erkent en die zegt: “Ik dacht: ‘U wil mij nooit meer zien.”. En een Jona die ziet en erkent wat God echt deed:

Toen redde U mij van de dood, mijn Heer God! Toen ik doodsbang was, bad ik tot U. Heer, U hoorde mijn gebed in uw heilige tempel.

De mensen die afgoden aanbidden, verlaten de God die goed voor hen is.

Maar ik zal U prijzen. Wat ik U beloofd heb, zal ik ook doen. Want U redt mijn leven.”

Jona 2:6b-9

En dan komt Jona aan in Ninevé. En daar verteld Jona het slechte nieuws aan de mensen:

Jullie hebben nog 40 dagen de tijd. Dan wordt Ninevé ondersteboven gekeerd!

Jona 3:4b

Geen bloempjes erom heen, geen strikje, geen mantel der liefde: je hebt nog 40 dagen en dan is het klaar. Zie je wat er staat? Er staat niet: “Jullie hebben nog 40 dagen de tijd om je te bekeren, als je dat niet doet, dan wordt Ninevé ondersteboven gekeerd!”

Nee, 40 dagen en dan is het klaar. Punt.

Best een pittige boodschap. Zou ik dat kunnen? Phoei… liever heb ik het over “Jezus is liefde”…. en jij als lezer? Maar Jona? Die deed wat God had gezegd. Eerlijk en glashard. En de mensen?

En de mannen van de stad geloofden God.

Jona 3:5a

Maar die mensen geloofden ook letterlijk wat Jona had gezegd. Niets over bekering, 40 dagen en klaar. En wat deden ze toen? We kunnen er toch niets meer aan doen, dus laten we dan er nog maar van genieten? Nee.

Ook de koning van Ninevé kreeg te horen wat Jona zei. Toen stond hij op van zijn troon, legde zijn koningsmantel af, trok rouwkleren aan en ging in de as zitten.

De koning en de bestuurders van de stad lieten in de stad omroepen: “Geen mens of dier mag nog iets eten of drinken. Koeien en schapen mogen niet grazen en geen water drinken. Alle mensen moeten rouwkleren dragen. En ze moeten ook als teken van rouw zakken leggen over de ruggen van hun vee.

Iedereen moet luid tot God roepen en ophouden met het doen van slechte dingen. Iedereen moet spijt hebben van de slechte dingen die hij heeft gedaan.

Wie weet zal God dan zijn plannen veranderen en niet doen wat Hij heeft gezegd. Misschien zal Hij dan niet langer boos zijn en zal Hij ons niet doden.

Jona 3:6-9

De boodschap van Jona was knalhard, precies wat God gezegd had. Geen doekjes erom heen, niets. En die boodschap kwam aan! En hoe! Stel, Jona had de boodschap ingepakt met bloemetjes… toch wat zachter… met een extra kleedje van de liefje… zou het dan ook zo gebeurd zijn? Iets om over na te denken.

En dan zien we wat er gebeurt met Jona zijn werk voor God en wat een genadige God doet:

God zag wat ze deden. Hij zag hoeveel spijt ze hadden van alle verkeerde dingen die ze hadden gedaan. Daarom veranderde Hij zijn plannen. Hij besloot om de stad niet te vernietigen.

Jona 3:10

En Jona? Was die blij? Nope.

Maar Jona vond dat helemaal verkeerd. Hij was er woedend over. 

Hij zei tegen de Heer: “Heer, daar was ik al bang voor toen ik nog in mijn eigen land was! Daarom was ik ook naar Tarsis gevlucht. Want ik wist wel dat U een goed en liefdevol God bent.

Ik wist wel dat U geduldig bent en medelijden heeft met mensen en dat U goed voor hen wil zijn. Ik weet dat U liever niet straft. Heer, laat me dan nu maar sterven, want het leven hoeft voor mij niet meer.”

Jona 4:1-3

En hier komt dan mijn vraag aan jullie? Waarom moest Jona naar Ninevé? Was Ninevé het enige doel van God? Of had God nog een ander doel? Even wat ideeën:

  • Jona kennen we tot op de dag van vandaag nog, Jona heeft het tot in de bijbel geschopt! Dat haal ik nooit.
  • We kunnen, tot de dag van vandaag nog leren van Jona, de vis, van een genadige God, van het evangeliserende verhaal van Jona, van God zijn wraak als je niet wilt luisteren, van een God die luistert.

Het verhaal van Jona leert ons nu nog steeds! God had een VEEL groter plan dan alleen Ninevé. Maar Jona? Die zag dat niet.

En laten we eerlijk zijn… zien wij dat wel iedere dag?? Geloven wij wel in God zijn grote plan? Ook na een verschrikkelijke reis met een boot, een vis die stinkt, en een stevige preek?? Of kijken we toch stiekem weer naar alleen de dag van vandaag? En zijn we, net als Jona, boos op God van de ellende van vandaag?

Maar de Heer vroeg hem: “Heb je gelijk dat je zo boos bent?”

Jona 4:4

En Jona? Snapte die het? Snappen wij het altijd wel? Zijn wij anders dan Jona? Ben ik echt beter dan Jona?

Jona zat buiten de stad, aan de oostkant. Hij had een afdakje gemaakt tegen de zon. Daar was hij onder gaan zitten, om rustig te kijken wat er met de stad gebeurde.

Toen liet de Heer een wonderboom bij het afdakje groeien, zodat Jona in de schaduw van de boom kon zitten. Zo zou Jona niet zo’n last hebben van de hitte. Jona was inderdaad erg blij met de wonderboom.

Maar de volgende ochtend, toen het net dag begon te worden, stuurde God een worm naar de boom. De worm knaagde aan de boom, zodat de boom dood ging. Toen de zon opkwam, liet God een hete woestijnwind opsteken. De zon was heet en brandde op het hoofd van Jona.

Hij kreeg het zó warm, dat hij uitgeput van hitte en dorst op de grond ging liggen en wenste dat hij dood was.

Jona 4:5-8

Jona snapte er weinig van. Jona keek nog steeds naar de ellende van vandaag. Dat God een groter plan had? Jona zag het niet.

Toen vroeg God aan Jona: “Heb je gelijk dat je zo kwaad bent dat de wonderboom dood is?” “Ja, natuurlijk mag ik daar kwaad over zijn! Ik ben woedend!

Jona 4:9

En dan zien we, tot de dag van vandaag, alweer een les van God, voor ons allemaal:

De Heer zei tegen Jona: “Jij treurt over de dood van deze boom. Het was een boom waar je niets voor hebt hoeven doen. Jij hebt hem niet laten groeien. Hij is in maar één nacht ontstaan en in één nacht weer doodgegaan. Jij wilde dat deze boom was blijven leven.

Zou Ik dan niet treuren over de verwoesting van die grote stad Ninevé? Er wonen meer dan 120.000 mensen. Mensen die het verschil tussen goed en kwaad niet weten. Bovendien nog heel veel onschuldige dieren. Ik wilde liever dat al die mensen en dieren blijven leven.”

Jona 4:10-11

God leert ons, door Jona, tot de dag van vandaag(!) lessen. Belangrijke lessen. Niet alleen over een vis, maar ook over Zijn woede over onze zonden, Zijn keiharde boodschap, over Zijn genade als je Zijn boodschap zo duidelijk brengt… over Jona die eerlijk was tegen de zeelieden, zeelieden die geloofden, een stad die tot geloof kwam, een God die ons verder leert kijken dan vandaag.

Dus was Jona een mislukkeling? Zijn wij echt beter dan die Jona? Of snappen wij soms grote plaatje ook niet.. en als we het wel snappen? Zijn we dan net zo eerlijk als Jona, brengen wij Gods nieuws ook zo onomfloerst?

Iets om over na te denken. Hoe meer ik er over nadenk, hoe meer ik Jona een held vindt! Jona ging met God, maakte fouten, net als jij en ik, maar door zijn verhaal… leren wij nog steeds meer over God. Wat een held.

Ten slotte: Jona wilde niet, maar God kreeg Jona op de plek waar Hij wilde. Als jij nu wel wilt? Zou God je er dan niet krijgen? Natuurlijk wel. Denk daar eens over na als je denkt: wat wil God dat ik wil?

Als God wil dat jij ergens heen moet, en jij wilt er ook heen, waarom maak je je dan zorgen?

(PS, wat zal Jona gestoken hebben na die 3 dagen en nachten in die vis! Dat zal een lekkere verschijning zijn geweest in Ninevé. Jakkes)

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *