Is Jouw Kerk een Sekte? 7 Duidelijke kenmerken die je moet weten.

In ons werk komen we met regelmaat mensen tegen die slachtoffer zijn van sekten. Ook M heeft daar persoonlijke ervaringen mee. De gevolgen kunnen verschrikkelijk zijn en blijven vaak jarenlang voelbaar, zelfs nadat iemand uit een sekte is ontsnapt. Dat ontsnappen zelf is al een zware opgave en vraagt kracht en Gods hulp, want de greep van een sekte is vaak zo sterk dat een mens er niet zomaar uitkomt.

Het probleem is dat een sekte zich voordoet als iets van God, terwijl dat niet zo is. In werkelijkheid misbruiken zij God, de Bijbel en alles wat daarbij hoort voor hun eigen macht. Juist daardoor wordt het zo ingewikkeld om eruit te komen, want het beeld van God wordt vaak verwoest en juist Hem heb je nodig om vrij te worden van dat soort misbruik. Het is een gemene val, omdat het lijkt alsof je dichter bij God komt als je erin zit, terwijl je in werkelijkheid gevangen zit in een sekte.

Een fiets heeft 2 wielen, maar niet alles wat 2 wielen heeft, is een fiets.

Niet elke gemeenschap die zich kerk noemt, handelt zoals de Bijbel dat bedoelt. Een sekte gebruikt de taal van God en de Bijbel om mensen te binden in plaats van te bevrijden. Ze nemen zich kerk of gemeenschap, maar zijn allesbehalve dat. Paulus waarschuwt:

“Want indien de eerste de beste een andere Jezus predikt, die wij niet hebben gepredikt, of indien gij een andere geest ontvangt, die gij niet hebt ontvangen, of een ander evangelie, dat gij niet hebt aangenomen, dan verdraagt gij dat zeer wel.” (2 Korinthiërs 11:4)

Jezus zegt ook:

“Want velen zullen komen onder mijn naam en zeggen: Ik ben de Christus, en zij zullen velen verleiden.” (Mattheüs 24:5)

Onderstaand M zijn eigen ervaringen en ook een aantal voorbeelden van andere slachtoffers die hij zelf daar leerde kennen, aangevuld met wat voorbeelden van slachtoffers van sekten die we nu ook weer in onze therapiepraktijk tegenkomen.

Kenmerken van een sekteachtige “Kerk”

1. Autoritair Leiderschap zonder Verantwoording

In veel sekteachtige groepen heeft de voorganger of een kleine groep leiders bijna absolute macht. Zij beslissen over het leven van anderen en staan boven kritiek.

Voorbeeld:
Sanne kwam tot geloof en werd enthousiast ontvangen in een kleine gemeente. Al snel zei de voorganger dat ze haar studie moest stoppen omdat “God haar riep” voor bediening. Toen ze aarzelde, werd haar verweten dat ze ongehoorzaam was aan de Heilige Geest.

Hier werd menselijke macht voorgesteld als goddelijke leiding. God leidt Zijn kinderen door Zijn Woord en Geest, niet door menselijke dwang. In dit geval zie je dat de “voorganger” aangaf dat “God haar riep”. Maar waar haalt die dat vandaan? Als God iemand roept om iets te gaan doen voor Hem, dan is het voor alle partijen helder, hoeft er niemand overgehaald te worden, aarzeling zal er niet zijn. En als een voorganger echt een herder is, zal hij die aarzeling zeker niet zien als “ongehoorzaam aan de Heilige Geest”, laat staan dat hij dat gebruikt als wringijzer, maar bij zichzelf te rade gaan of zijn eigen beweegreden wel de juiste was.

“Weidt de kudde Gods, die bij u is, niet onder dwang, maar uit vrije wil, naar [de wil van] God, en niet uit schandelijke winzucht, maar uit bereidwilligheid.” (1 Petrus 5:2)

2. De claim dat zij alleen de waarheid bezitten

Sekteachtige groepen zeggen vaak dat ze de enige ware kerk zijn en dat alle andere kerken dwaalwegen zijn en dat die allemaal naar de hel gaan. En dat gaat door tot in het extreme.

Voorbeeld:
Mark begon te twijfelen aan iets wat verteld werd op de preekstoel, maar wat hij niet in de Bijbel terugvond. Op de preekstoel werd verteld dat iedereen die niet naar deze kerk ging rechtstreeks naar de hel zou gaan. Toen hij daar vragen over stelde, kreeg hij geen antwoorden, maar werd hem gezegd dat hij “de eenheid van de gemeente” bedreigde en dat kritiek “de werking van de Geest hinderde”. Hij werd beticht een rebel te zijn, dat hij de voorganger (de stem van god) nooit mocht tegenspreken en een slechte invloed had op de rest van de jeugd met zijn vragen.

Wie een kerk niet mag toetsen aan de Bijbel, leeft niet onder Christus maar onder mensen. Mark had “geluk”, de gemeente gooide hem eruit en alhoewel hij niet snapte waarom en hoe, was het op langere termijn wel zijn redding uit deze sekte. Iemand die de Bijbel bestudeert en controleert of wat er gezegd wordt ook klopt met wat er in de Bijbel staat, verdient daarvoor hulde en geen tegendruk of zelfs uitsluiting.

“En dezen waren edeler van gezindheid dan die in Tessalonica, daar zij het woord met alle bereidwilligheid aannamen en dagelijks de Schriften onderzochten, of deze dingen zo waren.” (Handelingen 17:11)

3. Buitenbijbelse Controle en Dwang

Sommige sekten controleren het leven van hun leden tot in de kleinste details. Voorbeelden zijn verplicht internetgebruik via een kerkfilter voor zowel volwassenen als kinderen, welk huis je (ver)koopt, welke school je kinderen heen moeten, of dat toestemming nodig is voor relaties en huwelijk. Als de leiding “nee” zegt, moet de relatie worden beëindigd, alsof God dit geboden heeft.

Voorbeeld:
Ellen was verloofd, maar haar voorganger zei dat God die relatie niet wilde. Toen ze vroeg waarom, kreeg ze te horen: “Omdat de Heer het aan mij heeft geopenbaard.” Ze brak de relatie uit angst ongehoorzaam te zijn. Ellen is tot op heden nog single.

Dit is geestelijke manipulatie. Niemand mag namens God spreken buiten Zijn Woord om. Een discussie doodslaan met “God heeft tot mij gezegd dat jij….” is een enorme rode vlag.

“Zo zegt de HERE der heerscharen: Hoort niet naar de woorden der profeten, die u profereren; zij bedriegen u, zij spreken het gezicht van hun eigen hart, niet uit de mond des HEREN.” (Jeremia 23:16)

“Ik heb die profeten niet gezonden, toch zijn zij gelopen; Ik heb tot hen niet gesproken, toch hebben zij geprofeteerd.” (Jeremia 23:21)

“De Here nu is de Geest; en waar de Geest des Heren is, daar is vrijheid.” (2 Korinthiërs 3:17)

4. Isolatie van Familie en Vrienden & Gesloten Gemeenschap

In veel sekteachtige bewegingen wordt ontmoedigd om contact te houden met mensen buiten de groep. Familie en oude vrienden worden “werelds” genoemd.

Voorbeeld:
Aurélie werd verteld dat haar ouders haar geloof in gevaar brachten en dat zij alleen nog omgang mocht hebben met “broeders en zusters” binnen de gemeente. Uiteindelijk raakte ze volledig geïsoleerd. Toen iemand anders daar vragen over stelde aan haar, had ze geen antwoord waarom ze geen contact meer mocht hebben met de ouders, behalve “dat de dominee dat had gezegd”. De persoon die de vragen stelde aan haar werd later als rebel betiteld en uit de gemeente gezet.

Een kerk die liefde vervangt door controle, is niet van Christus.

“Eer uw vader en uw moeder, opdat uw dagen verlengd worden in het land, dat de HERE, uw God, u geeft.” (Exodus 20:12)

Alleen mensen binnen de gemeenschap horen bij het “koninkrijk van het licht” en alles wat daarbuiten valt, hoort bij “het koninkrijk van de duisternis”. Onder die noemer worden relaties buiten de gemeenschap actief tegengewerkt. Dus je hebt geen vriendschappen of relaties buiten de sekte.

Dat betekent ook, dat als je ontsnapt uit een sekte, je alle(!) contacten die je had direct kwijt bent. Alles. Want al je contacten waren binnen de sekte; daarbuiten had je niets en nu heb je helemaal niemand meer. De mensen die nog binnen de sekte zitten, krijgen letterlijk een spreekverbod met jou, want jij bent nu ook in “het koninkrijk van de duisternis”.

Hoe de buitenwereld eruitziet, weet je veelal ook niet. Want tv, internet, vrije nieuwsgaring, wordt al snel bestempeld als “demonische invloeden” of “werelds”. Alles wat je hoort, gaat eerst door de “kerk wasmachine” en pas daarna hoor jij iets. Je eigen beeld vormen over iets is dus onmogelijk. Daar vragen over stellen is rebels en er wordt snel gereageerd met “branden in de hel” als je dat wel doet. Contact opnemen met iemand van buiten je “kerk” om te praten over dingen waarbij je ernstige twijfels hebt of wat ze doen wel klopt, is al helemaal uit den boze.

Je hebt binnen een sekte zogenaamd “alle vrijheid van de wereld” om keuzes te maken, maar de sekte is “je hele wereld”. Er is niets anders. Dat is geen vrijheid.

5. Financiële en Praktische Dwang en Afhankelijkheden

Sommige leiders gebruiken geld als bewijs van geloof. Wie niet genoeg geeft aan de kerk, zou Gods zegen verliezen. Wie niet genoeg heeft, heeft te weinig geloof en is geen echte christen.

Voorbeeld Financiële Dwang:
Peter werd publiek aangesproken dat hij “te weinig zaait voor de Heer”. Hij werd gedwongen een vast percentage van zijn inkomen af te staan. Hij had dat geld niet en dat toegeven kan niet, want dan is hij geen echte christen. Dus Peter maakte schulden om geld te geven aan de kerk.

Zo’n vorm van controle is niet vrijwillig offeren, maar geestelijk misbruik.

“Ieder geve naar het voornemen zijns harten, niet met tegenzin of uit dwang, want God heeft de blijmoedige gever lief.” (2 Korinthiërs 9:7)

Je mag alleen “zaken” doen met iemand van binnen de “kerk”. Je huis koop je bij een makelaar die bij de kerk is, je auto koop je bij een gemeentelid, je verzekeringen koop je bij een gemeentelid, je hypotheek en leningen sluit je ook af bij de gemeenteleden. Je hebt daar geen enkele vrijheid in. De kinderen moeten ook naar de school van de kerk. Doe je toch iets “inkopen” buiten de gemeente, dan heb je een probleem. Je bent niet zomaar een deel van een gemeente, maar daarmee ook (financieel) een slaaf van een gemeente. Je zit met handen en voeten aan ze vast.

Voorbeeld Afhankelijkheden:
Peter en Elizabeth hebben jaren in de gemeente gezeten. Ze zijn erachter gekomen dat de gemeente een sekte bleek te zijn, maar weg durfden ze niet. Want hun hypotheek, hun leningen, hun autobedrijf waar ze de auto weg hebben, wordt allemaal beheerd door ouderlingen uit die sekte. Er weggaan heeft direct invloed op hun financiële huishouding en ze hebben gezien dat andere mensen moedwillig financieel werden verwoest door die ouderlingen toen ze weggingen. Voor hun kinderen heeft het een enorme impact als ze weggaan, want die worden direct van school gestuurd (gepest) en zijn direct ook al hun “vriendjes” kwijt. Peter werkt bij een bedrijf waar één van de ouderlingen manager is.

Uiteindelijk gaan ze toch weg en waar ze bang voor waren, werd waarheid. De kinderen werden direct weggepest van school, (financiële) contracten werden ontbonden, Peter zijn baan was ook ten einde.

“Gij zijt gekocht en betaald; weest geen slaven van mensen.” (1 Korinthiërs 7:23)

6. De leider staat boven kritiek en Publieke Beschaming, Schending van Vertrouwelijkheid

Een sekte beschermt haar leiders, zelfs wanneer ze zondigen. Zo’n houding verbergt zonde en maakt een leider onaantastbaar, wat lijnrecht ingaat tegen wat de Bijbel zegt.

Voorbeeld Leider Boven Kritiek:
Jan en Marieke ontdekten dat de voorganger een buitenechtelijke relatie had met een gemeentelid. En zij waren niet de enigen die daarachter waren gekomen. Toen zij dit samen met een paar andere echtparen aankaartten bij een oudste, kregen ze te horen dat zij “de gezalfde van de Heer niet mochten aanraken”. Zij werden allemaal uit de gemeente gezet wegens “rebelie”.

“Wie zijn overtredingen bedekt, zal niet voorspoedig zijn; maar wie ze belijdt en nalaat, zal barmhartigheid verkrijgen.” (Spreuken 28:13)

Alles wat je zegt tegen iemand binnen de gemeente wordt doorverteld aan de “oudsten” en wat er bij de “oudsten” terechtkomt, wordt ook publiek besproken in een preek. Jij wordt tot negatief voorbeeld gesteld voor anderen. Jij wordt publiek vernederd om de “gemeente” te “verhogen”.

Voorbeeld Publieke Vernedering:

Marco had verkering met Monique. Marco was ook godsdienstleraar bij de school die bij de “kerk” hoorde. Tijdens hun verkering raakte Monique zwanger. Ze zijn beiden vrijwillig naar de voorganger gegaan dat ze wilden trouwen, gaven aan dat ze niet bijbels hadden gehandeld, en hebben vrijwillig gezegd wat er was gebeurd. Voor hun trouwdienst werden al Marco’s leerlingen uitgenodigd; met bussen tegelijk werden ze aangevoerd. De preek ging over zonde, overspel, seks buiten het huwelijk, en dat de consequenties daarvan de hel zouden zijn. Marco is nooit meer teruggeweest op die school.

Dit is fout aan alle kanten. Correctie bedoeld om herstel en redding, niet om publiekelijk te vernederen of te straffen.

“Mijn broeders, indien bij u iemand van de waarheid afdwaalt en een ander brengt hem terug, weet dan, dat wie een zondaar van zijn dwaalweg terugbrengt, diens ziel van de dood zal behouden en een menigte van zonden zal bedekken.” (Jakobus 5:19–20)

Als(!) er al correctief opgetreden moet worden opgetreden (in dit geval was dat niet nodig, want ze waren er zelf al achter gekomen dat ze niet bijbels hadden gehandeld), dan is er een meer dan duidelijke volgorde die in dit voorbeeld met voeten is getreden:

“Indien dan uw broeder tegen u zondigt, ga heen, en wijs hem terecht onder vier ogen. Indien hij naar u luistert, hebt gij uw broeder gewonnen; indien hij echter niet naar u luistert, neem dan nog één of twee met u mede, opdat op de getuigenis van twee of drie elke zaak vaststaan. Indien hij naar hen niet luistert, zeg het dan aan de gemeente. Indien hij ook naar de gemeente niet luistert, dan zij hij u als de heiden en de tollenaar.” (Mattheüs 18:15–17)

In dit geval was bestraffing niet nodig (ze waren zelf al tot inkeer gekomen), laat staan dat ze als heiden en tollenaar werden behandeld. Over het misbruik van gezag en dat de vertrouwelijkheid enorm is geschonden hebben we het dan nog niet eens.

7. Je moet met alle activiteiten meedoen.

Je moet(!) naar alle diensten, samenkomsten, vergaderingen, zangdiensten, bijbelstudies. Als je niet komt, ben je een rebel. Er is geen enkele vorm van vrijwilligheid hierin en als je een rebel bent, ga je naar de hel. Die dreiging wordt ook zo uitgesproken.

Voorbeeld
Henk kwam al een poosje in een “kerk”, maar was afgelopen woensdag niet bij de bijbelstudie geweest, omdat hij naar een verjaardag van een vriend (buiten de kerk) was geweest. In plaats van te zeggen “we hebben je gemist, jammer dat je er niet was”, kreeg hij te horen dat dit “echt niet kon en hij er echt volgende keer moest zijn, zodat hij ‘onder het woord’ kwam, zoals de voorganger dat had gezegd”. Naar een verjaardag gaan van iemand die “in duisternis leefde” kon sowieso niet, en je daarmee onttrekken aan de gemeenschap had geestelijke consequenties.

Dat klopt niet. Als je echt een christen bent, wil je uit jezelf meer leren van God. Daar is geen druk voor nodig, in tegendeel. Mensen tot God brengen door druk werkt niet en is niet bijbels.

“De een stelt de ene dag boven de andere, de ander stelt elke dag gelijk. Ieder zij ten volle overtuigd in zijn eigen gemoed. Wie de dag in acht neemt, doet het ter ere des Heren, en wie hem niet in acht neemt, doet het ter ere des Heren niet. Wie eet, doet het ter ere des Heren, want hij dankt God, en wie niet eet, doet het ter ere des Heren niet, en hij dankt God.” (Romeinen 14:5–6)

En zo hebben we nog veel, veel, veel meer voorbeelden uit onze eigen praktijk.

Je merkt bij veel van de voorbeelden dat het soms lijkt op bijbels en beschermend, maar allesbehalve dat is als je er echt goed naar kijkt. Wat er in de Bijbel staat, wordt verdraaid tot een andere “waarheid” en die verdraaiingen zitten soms heel “slim” in elkaar. Je ziet ook in de voorbeelden dat de soorten misbruik veelvuldig gecombineerd worden ingezet. Vaak is het niet één soort misbruik, maar een opeenstapeling waar er per incident een ander accent wordt gelegd, maar de bodemlijn stiekem hetzelfde is. Dat is voor iemand die erin zit enorm verwarrend. Die chaos maakt het nog moeilijker om eruit te komen.

Het lijkt een schaap, maar als je goed kijkt, is het een wolf. Het probleem dat je snel ziet bij die voorbeelden is dat mensen te onervaren zijn in wie God werkelijk is en luisteren naar de mooie woorden en vleierij van een wolf.

“Want zulke lieden dienen niet Christus, onze Here, maar hun eigen buik, en misleiden door hun schoonklinkende en vleiende taal de harten der argelozen.” (Romeinen 16:18)

“Wacht u voor de valse profeten, die in schapevacht tot u komen, maar van binnen zijn zij roofzuchtige wolven.” (Mattheüs 7:15)

Vragen die je jezelf kunt stellen

Als je vastzit of twijfelt of je in een gezonde kerk zit, kun je jezelf deze vragen stellen:

Wordt de Bijbel zuiver uitgelegd en centraal gesteld?
Mag ik vragen stellen zonder angst voor correctie of uitsluiting?
Legt de leiding verantwoording af, of staat zij boven kritiek?
Wordt Christus centraal gesteld, of draait alles om de organisatie?
Wordt mijn persoonlijke vrijheid gerespecteerd?
Worden relaties buiten de kerk ontmoedigd of gecontroleerd?
Moet ik toestemming vragen voor relaties, huwelijk of studie?
Wordt geld gezien als bewijs van geloof?
Is er openheid over de leer, de financiën en de besluiten van de leiding?

Hoe kun je je beschermen en eruit komen?

Lees en bestudeer zelf de Bijbel. Laat niemand tussen jou en God in staan.
Zoek een kerk waar de Bijbel de hoogste norm is en waar leiding dienend is.
Blijf in contact met familie en vrienden buiten de gemeenschap.
Stel vragen, onderzoek.
Wees alert op angst, dwang of geheimhouding.
Wees bereid weg te gaan als er misbruik van gezag is of de genade verdwijnt.
Zoek geestelijke begeleiding bij betrouwbare gelovigen of een pastorale mentor buiten de sekte.

Slotwoord

“Ziet dan toe op uzelf en op de gehele kudde, over welke de Heilige Geest u tot opzieners gesteld heeft, om de gemeente Gods te weiden, die Hij Zich verworven heeft door het bloed van zijn Eigene.” (Handelingen 20:28)

Nogmaals, Jezus waarschuwt zelf:

“Wacht u voor de valse profeten, die in schapevacht tot u komen, maar van binnen zijn zij roofzuchtige wolven.” (Mattheüs 7:15)

Let op de vruchten: liefde, waarheid, nederigheid en genade. Angst, dwang of menselijke macht zijn rode vlaggen. De Bijbel roept ons op waakzaam te zijn, niet uit wantrouwen, maar uit liefde voor de waarheid. Alleen in Christus is ware vrijheid, niet in een systeem dat Zijn Naam gebruikt om te heersen over jou.

Ben je bang dat je zelf weleens klem zou kunnen zitten in een sekte? Je bent (helaas) niet de enige die daarmee worstelt. Schaam je niet en neem gerust contact met ons op. Anoniem is ook prima. We kunnen er ook uit eigen ervaring met je over praten. Laat je geen spreekverbod opleggen; in Christus ben je vrij, dus bel / schrijf ons gerust. En wat je aan ons vertelt, blijft tussen jou en ons. Afgesproken.

En heb je al een spreekverbod van de kerk of wellicht zelfs je partner om er met anderen over te praten? Dan weet je nu 100% zeker dat je in een sekte zit. Ga, vertrek, onderneem actie. Nu. Je wist het al, het is nu bevestigd.