Therapie retreat voor zendelingen en voorgangers: waarom vertraging werkt

Bij ons in de praktijk kloppen grofweg twee groepen mensen aan. Ze lijken op het eerste gezicht misschien hetzelfde. Maar de context waarin ze binnenkomen en de tijd die we voor ze hebben, verschilt fundamenteel.

Neem nu groep A, de noodlijn. Dat zijn de mensen in acute crisis. Die bellen of komen binnen via bijvoorbeeld de zelfmoordlijn, waar echt van alles op binnenkomt. Vooraf is er vaak nog geen contact met ze geweest; dit is het eerste moment. Het is een bonte stoet van mensen, christen en niet-christen, zendelingen en drugsverslaafden. De gemeenschappelijke noemer is simpel: het huis staat in brand. Nu. Je hebt geen tijd om rustig te gaan vergaderen over de herbouw; de vlammen slaan uit het dak.

Daar tegenover staat groep B: de zendelingen en voorgangers die bewust en gepland naar onze retreats toekomen voor herstel. Zij verkeren niet in die acute levenspaniek van de noodlijn, maar ze zijn (bijvoorbeeld) wel vastgelopen in hun werk, verlangen naar structurele verandering of willen bijvoorbeeld borgen wat er al positief is bereikt. Soms hebben we op afstand al maanden contact gehad voordat ze hier arriveren.

(Dit zijn twee voorbeelden; we hebben meerdere doelgroepen, maar in dit voorbeeld nemen we deze twee groepen die extreem ver uit elkaar liggen).

De vraag die we regelmatig bij doelgroep B horen, is logisch: “Waarom kan ik niet sneller geholpen worden? Ik wil sneller resultaat. Waarom ligt het tempo aan het begin van het traject ogenschijnlijk laag en zitten we vooral te praten, te onderzoeken en te rusten? Er mag best wel meer druk op.”

Het eerlijke antwoord is simpel, maar vergt een omslag in denken: brandjes blussen of een fundament bouwen en dat ook borgen voor de toekomst? Wie kiest voor snelle resultaten, kiest vaak voor symptoombestrijding. Wie kiest voor structurele verandering, zal door een fase van vertraging moeten. Om dit scherp te krijgen, maken we onderscheid tussen twee werelden en twee rollen: de brandweerman in de frontlinie en de bouwer van het fundament.

Groep A: De brandweerman in de frontlinie

Wanneer de telefoon gaat bij de anti-zelfmoordlijn, of wanneer Martin oog in oog staat met iemand in acute nood, is er geen tijd voor diepgaand onderzoek naar de kernoorzaak. De klok tikt en er is acuut gevaar. Martins doel is NU actie ondernemen om de brand eruit te halen en stabilisatie te brengen. Soms moet hij er met gestrekt been in, want alles is geoorloofd om de crisis, de brand, te bezweren. Om in die metafoor te blijven: desnoods gooien we het bankstel het raam uit, als de brand maar uitgaat, want anders is het hele huis weg. En ja, waterschade hoort er dan helaas ook bij. De vlammen moeten gedoofd worden, nu.

Dan zet Martin direct noodgrepen in. Hij zegt bijvoorbeeld: ga even rustig zitten terwijl je met mij praat, om die razende hartslag omlaag te krijgen. Of hij vraagt wat er is gebeurd en laat iemand ventileren, zodat de druk direct van de ketel is. Bij suïcidaliteit benadrukt hij hoe goed het is dat ze bellen: je hebt meer energie dan je dacht, anders had je de kracht niet gehad om te bellen, waarmee hij meteen hoop zichtbaar maakt. Soms biedt hij een totaal verwaarloosde zwerver even een broodje aan en vraagt hij hoe zijn dag is, om zo de menswaardigheid terug te geven zonder direct de diepte in te gaan.

Dit is keihard, noodzakelijk en levensreddend werk. Het is puur overleven. We noemen dit bewust geen oplossingen, maar acties. De spreekwoordelijke brand is uit, maar eerlijk gezegd is dit een noodgreep. Het werkt voor nu om acuut gevaar te bezweren, maar de echte preventie voor de toekomst, daar was op dat moment simpelweg geen tijd voor. (de tekst gaat verder onder de plaatjes)

Zoals onze grafiek laat zien, is dit effect tijdelijk. De blauwe lijn begint direct heel hoog door die intensieve plens water op het vuur, maar zodra de crisis stabiliseert en de aandacht minder wordt, zie je de lijn inzakken en grillig worden. Het onderliggende probleem is niet opgespoord. Bij de minste of geringste nieuwe vonk is er weer een brandje. Maar gezien de acute nood is er op dat moment geen andere weg en is het een prima aanpak gezien de situatie.

Wie naar een coach of counselor stapt, krijgt vaak te maken met vaardigheden die gericht zijn op een snelle oplossing. Naar de diepere, onderliggende oorzaak wordt daar veelal niet gezocht; daar ontbreekt bij een coach ook vaak de specifieke therapeutische vooropleiding en simpelweg de tijd voor. Prima voor een snelle praktische actie als het huis in brand staat, maar onvoldoende wanneer je verder wilt en een stevig fundament wilt bouwen voor een stabiele toekomst.

Een opgeleid therapeut kijkt met een heel andere blik naar de problematiek. Die is juist getraind om dwars door de symptomen heen te kijken en samen met jou op zoek te gaan naar de diepere, onderliggende oorzaak. Daar is bij een therapeut wél de gedegen vooropleiding, de specialistische kennis en (!) de nodige tijd voor. Geen snelle trucjes of een oppervlakkige richtaanwijzing, maar de rust en de diepgang om een stevig fundament te bouwen voor een stabiele en duurzame toekomst.

De coach en de therapeut hebben allebei hun eigen vaardigheden en zijn hard nodig, maar ze opereren op volstrekt verschillende terreinen. Incidentbestrijding versus structurele preventie en verdieping: het lijkt misschien op elkaar, maar het is absoluut niet hetzelfde. Je ziet die twee werelden ook terug bij een echte brand. Aan de ene kant heb je de brandweer die NU de vlammen dooft, en aan de andere kant de specialist die kijkt naar het waarom achter de brand en samen met de eigenaar werkt aan een veilig fundament voor de toekomst.

Groep B: De bouwer van het fundament

Voor de zendelingen die bewust en zelfgekozen naar onze retreats komen, ligt dat gelukkig heel anders.

Zij melden zich aan omdat ze (bijvoorbeeld) vastgelopen zijn of verlangen naar structuur of borging wat er al goed gaat. Omdat ze zich hier een aantal weken in een veilige omgeving bevinden en we meer tijd hebben, kiezen we heel bewust voor therapie. In dit voorbeeld gaan we uit van een retreat van drie weken, waarbij we twee weken wel als absoluut minimum aanraden.

Esther begint niet met snelle oplossingen, maar met vragen: waarom gebeuren deze patronen steeds? In fase 1 laat ze de cliënt zelf kijken naar de incidenten, om daarna, onder haar begeleiding, zelf te zoeken naar het werkelijke onderliggende probleem in fase 2. Pas als de cliënt zelf, met haar hulp, erachter is gekomen wat de dieperliggende oorzaak is, gaan ze samen aan de slag om een gedegen plan van aanpak te maken. Esther is opgeleid om deze structurele veranderingen te borgen, want niemand heeft iets aan een plan voor verandering dat niet goed in elkaar zit. Dat plan moet stevig zijn en op de rots gebouwd.

Dit betekent dat de eerste fase meer tijd kost en er niet direct een antwoord is op de hulpvraag. En ja, we begrijpen dat mensen soms sneller willen en het gevoel hebben nog steeds geen antwoorden te krijgen op dat waar ze tegenaan lopen (het incident). Maar hier wordt het fundament gestort. Als wij als therapeut snel oplossingen of inzichten gaan aandragen, wordt het ons proces in plaats van dat van hen. Als wij aankomen met dit vinden wij en dit is jouw plan, dan is het ons plan. En wie zegt dat dat klopt met de beperkte voorkennis die wij hebben? Nee, het ware inzicht moet van de cliënt zelf komen. Door samen rustig te onderzoeken: wat waren de incidenten precies? Wat is het werkelijk dieperliggende probleem? Waar is dat ooit ontstaan? En hoe kan ik daar vanaf nu zelf mee omgaan? Alleen als de cliënt daar zelf mee komt, beklijft het. Geleerde strategieën worden door de cliënt zelf ingezet om tot antwoorden te komen. Dat het uit de cliënt zelf moet komen is belangrijk, anders is het proces gebouwd op zand, leuk voor even, maar het houdt geen stand.

Daarom zitten er, in dit voorbeeld, in week 1 en 2 bewust meer dagen in het programma waarin we schijnbaar(!) niets doen. We geven de cliënt rust om te verwerken waar we het over gehad hebben, om daarna, na die rustdag, weer verder te gaan met de inzichten die tijdens die rustdag vanzelf zijn ingedaald. In die eerste fasen komen er best spannende vragen op iemand af, waarbij het goed is om echt even stil te staan voor je antwoord.

Daar loert wel een belangrijk risico voor ons: we moeten oppassen dat we niet te veel gaan pulken aan dingen/wonden. Ook al nemen we er drie weken voor, de tijd is feitelijk kort. Wat we openbreken, moeten we in die weken immers ook weer veilig kunnen dichtnaaien voordat de retreat voorbij is. Wat kan de cliënt werkelijk aan? Heeft de bezoeker wel alles verteld, of speelde er onbewust toch veel meer mee? We moeten daarom uiterst voorzichtig zijn en heel bewust omgaan met wat we nu wél, maar vooral ook met wat we nu nog niet gaan aanpakken. Dat blijft een spannende oefening in balans zoeken.

De grafiek laat zien waarom deze investering loont. De groene lijn start lager vanwege deze bewuste investering in onderzoek en rustmomenten, maar de fase erna laat een fundamentele, structurele opgaande lijn zien die niet meer afvlakt. Ook na terugkeer op de zendingspost zet deze groei door.

En na de retreat? Verdere verbetering en borging.

De meest gestelde vraag aan het einde van een retreat is: Ben ik er nu, en hoe moet ik dit vast houden als ik weer alleen op mijn zendingspost zit?

Verbetering stopt niet na die weken. Het echte leven begint pas als ze terug zijn, en daarom is het vervolgtraject cruciaal. Wij laten mensen niet los. We kunnen betrokken blijven als anker en borging op afstand via beeldbellen. Het mooiste is als de zendeling daar zelf om vraagt, want dan is het opnieuw een eigen keuze en voor ons een mooie bevestiging dat er echt iets geland is.

In die fase draait het om het cyclisch blijven toepassen van wat we geleerd hebben aan de hand van de vier bekende fasen.

Dat leggen we heel kort zo uit.

• In de planfase analyseren we het huidige proces en vinden we het kernprobleem.
• In de do-fase, de actie, stellen we duidelijke en meetbare doelen vast en maken we een gedetailleerd actieplan.
• Dan volgt de checkfase om te controleren en te evalueren of de wijziging ook werkelijk het gewenste resultaat heeft opgeleverd.
• En in de actfase handelen we door het proces definitief aan te passen of bij te sturen waar dat nodig is.
• Wij zitten als dat hele kleine lichtblauwe driehoekje precies in het midden van die cirkel en zorgen ervoor dat de ingezette beweging omhoog niet zomaar naar beneden kan rollen.

En ja, dit is de allerbeknopte versie en er zit nog veel meer gelaagdheid in, maar dat moge na dit verhaal wel duidelijk zijn.

Eindconclusie

Voor de acute noodlijn (in dit voorbeeld) is een brandweerman onmisbaar en moet je er soms met gestrekt been in om levens te redden. Je moet het incident oplossen en dat is je doel. Veelal pas je een trucje toe wat je al vaker gedaan hebt en de brand is weer uit…. voor nu…

Maar voor zendelingen die bewust herstel zoeken in onze retreats, zijn tijd, ruimte voor eigen inzicht, rust en therapeutische diepgang de enige weg, gevolgd door structurele borging op afstand. Wij geloven in duurzaam en geborgd herstel, niet in snelle pleisters die al snel weer loslaten. En ja, dat kost tijd voor ons en onze gasten, en bewuste keuzes maken wat we wel of niet doen.

En tussen die twee vormen van aanpak zit een bewust verschil, maar ook een totaal ander resulaat:

Ben je een zendeling of voorganger en loop je vast, of wil je meer weten over onze herstelretreats? Neem gerust contact met ons op.